Meld je nu aan voor het laatste nieuws!

The Troupe

Voorbeschouwing Trouw, 9 oktober 2013

door Rinske Wels

Egon Kracht maakte een associatieve voorstelling over het genie Leonardo da Vinci. Het resultaat is een poppy kameropera.

Als je het plan opvat om een muziektheatervoorstelling te maken over Leonardo da Vinci, is er meteen een stroom aan invalshoeken denkbaar. Eén ding wilde componist en initiatiefnemer Egon Kracht in ieder geval niet: 'Leonardo, de musical' creëren met een keurig 'en toen, en toen'-verhaal over het leven van Da Vinci. Liever wilde hij vrij associëren op alle aspecten van de uitvinder, de schilder en het genie uit de Renaissance. En dus kent 'Het Oog van Leonardo' een mozaïek-achtig verhaal, met een mengelmoes aan muzikale stijlen. Een beetje een poppy kameropera.

Kracht vertelt: "Zoals dat gaat: ik las een boek over Da Vinci en dacht: wat een getalenteerd iemand, zeker in zijn tijd, vijfhonderd jaar geleden. Toen ik me meer in hem ging verdiepen, stuitte ik op de relatie tussen kunst en wetenschap. Die vond ik meteen zo interessant dat ik daarmee aan de slag ging. Die werelden staan tegenwoordig verder van elkaar af dan in Da Vinci's tijd. Hij maakte er zelf trouwens helemaal geen onderscheid tussen. Hij schrijft wel ergens dat hij de schilderkunst de hoogste vorm van kunstbeoefening vindt, omdat het een theorie heeft, omdat het een wetenschap is. Meer dan muziek, beeldhouwkunst of dichtkunst. Hij onderzocht, keek en deed. Leonardo was ontzettend nieuwsgierig, creatief en heel erg open. Om nog even terug te komen op de relatie tussen kunst en wetenschap: die mag nu hechter, ik denk dat we veel meer aan elkaar kunnen hebben. Het is toch leuk om kunstenaars meer te betrekken bij wetenschappelijke projecten, zodat die er hun creativiteit op kunnen loslaten? Iemand als Daan Roosegaarde bijvoorbeeld, onlangs nog bij het tv-programma 'Zomergasten' te zien, is daar juist mee bezig. Misschien is hij wel de Da Vinci van deze tijd. Ook nieuwsgierig, hij kijkt naar de mogelijkheden en probeert van alles en nog wat toe te passen."

Al in de ouverture van 'Het Oog van Leonardo' hoor je dat de makers geen antwoord hebben op de vele vragen die je je kunt stellen als het om Da Vinci's leven gaat. Uit het libretto: 'Leonardo is en blijft een raadsel. Zijn schrift (omdat hij linkshandig was, schreef hij in spiegelschrift om niet te vlekken - RW) wordt leesbaar, maar zijn vermogen om te kijken en te weten blijft onbegrijpelijk en ogenschijnlijk niet van deze tijd.'

Wetenschapsjournalist
Er worden verschillende talenten van Da Vinci uitgediept, met af en toe grappige intermezzo's van protesterende lijken - 'Aan mijn lijk geen ontleding' - en zijn fabel over het hoogmoedige scheermes. Er staan vijf musici op het toneel en er zijn drie zangers die het verhaal vertellen en zingen. Een bont gezelschap met een klassieke tenor, een oude-mimespeler en een jonge musicalzangeres. Misschien nog wel bonter is het gezelschap dat de voorstelling schreef. Onder meer een wetenschapsjournalist van de Volkskrant, een scriptschrijfster en een beeldend kunstenaar leverden teksten voor de muziektheatervoorstelling. Een bewuste keuze, aldus Kracht. "Ik wilde alle kanten van Leonardo da Vinci belichten. In eerste instantie wilde ik hem opdelen in een aantal personages die allemaal een eigen tekstschrijver zouden hebben. Uiteindelijk is het, zoals dat gaat, iets heel anders geworden. Martijn van Calmthout, de wetenschapsjournalist, heeft bijvoorbeeld interessante gesprekken gevoerd met een aantal hoogleraren. Toen is hij met een tekst gekomen die geen liedtekst was, maar ook geen krantenartikel. Met een heel meanderend taalgebruik dat we goed konden gebruiken in de recitatieven. Ik wilde ook heel graag een lied over het ontstaan van een schilderij. Daarvoor zocht ik iemand die weet wat het is om te schilderen. Ik kwam uit bij Michiel Westbeek, een jonge kunstenaar die ook liedteksten schrijft. Hij was meteen heel enthousiast en kwam binnen no time met een tekst op de proppen: 'Als elk verhaal begint het met de zon/ Die met de aarde bron is van het leven/ En alles groeien laat, dus ook het gras/ Waarvan de hazen aten en het vlas/ Dat na het oogsten men tot garen spon/ Waarvan het sterke linnen werd geweven.' Dan gaat het verder over hoe je de verf maakt, hoe het in de het hoofd van de schilder werkt en je hebt het perspectief van het model. Nou, prachtig toch?"

Jeugdheld
Het handelsmerk van Kracht als componist is dat hij alle muziekstijlen door elkaar heen gebruikt. In 'Het Oog van Leonardo' komen net zo makkelijk klassiek als rock voorbij, evenals reggae en jazz. Met zijn gezelschap The Troupe heeft hij een bescheiden oeuvre opgebouwd als het om dit soort cross-over gaat. Een alternatieve Matthäus-Passion bijvoorbeeld met onder meer marimba, hammondorgel en trompet. Of de satirische rockopera 'Joe's Garage' van Frank Zappa. Ook nu zijn er naast viool en contrabas, drums en een elektrische gitaar te zien op het podium.

"Dat was voor mij de uitdaging. Om met dat instrumentarium toch al die stijlen aan te kunnen stippen. Voor mij is elke keer hetzelfde componeren maar saai, ik wil telkens de hoek om. Ik ben ook geen authentiek componist, ik moet het juist hebben van de verschillende muzikale invloeden. Net als mijn jeugdheld Willem Breuker trouwens. In die traditie ligt ook Het Oog van Leonardo."

Wie is Egon Kracht?
Egon Kracht (46) studeerde contrabas aan het Conservatorium in Amsterdam en volgde arrangeer- en compositielessen bij o.a. Misha Mengelberg. Hij speelde regelmatig met Pierre Courbois in diverse formaties. In 1994 richtte hij The Troupe op, waarmee hij onder meer een bewerking maakte van de Matthäus-Passion van Bach en de satirische rockopera 'Joe's Garage' van Frank Zappa. Sinds 1997 was hij tevens de muzikale partner van de onlangs overleden kleinkunstenaar Maarten van Roozendaal. Het Oog van Leonardo is een muziektheatervoorstelling over de relatie tussen kunst en wetenschap, naar het leven en werk van Leonardo da Vinci.